Türk Edebiyatında Tanzimat Dönemi Özellikleri | Barış USLUCAN Türk Edebiyatında Tanzimat Dönemi Özellikleri

Türk Edebiyatında Tanzimat Dönemi Özellikleri

Edebiyat

 

 Tanzimat, Osmanlı’nın Avrupa medeniyetini, Osmanlı halkı için kabul etmek yolunda giriştiği bir devlet hastanesidir. Askeri bozgunlar, siyasi yenilgiler, iç isyanlar ve dış baskılar sonucunda bütün yurdu kaplayan sosyal ve iktisadi bunalım artık Avrupa’nın teknik ve kültür bakımından Osmanlı’dan üstün bir duruma geldiğini ortaya koymuştur. Bu koşullar altında, Tanzimat Dönemi’nin zihniyeti kötü gidişe çare bulmak için yeni tedbirler alıp, kanunlar çıkararak her alanda batıya yönelmek ve çağın geleneklerine uygun olarak yenileşmeye başlamışlardır.

 

Tanzimat kelimesi; düzenleme anlamına gelir. “Gülhane Hatt-ı Hümayun” olarak da adlandırılan Tanzimat Fermanı, Sultan Abdülmecid döneminde 3 Kasım 1939’da Gülhane Parkında Mustafa Reşit Paşa tarafından okunmuştur. Tanzimat devri denilen yeni bir dönemin habercisi olan bu fermanın en önemli özelliği Hristiyan ve Müslüman halkını eşit haklara sahip kılması, insan hak ve hürriyetlerine değer veren ifade ile yazılmış olmasıdır. Tanzimat Fermanın ilanıyla sosyal yaşamda ve yönetim alanında batılı anlamda değişimler olmuştur. Yenileşme süreci sanatta ve edebiyatta da etkisini göstermiştir. Batıyı daha iyi tanımak için Fransızca öğrenmeye başlanıp, çeviriler yapılmıştır.

 

Tanzimat Edebiyatı’nın Genel Özellikleri:

  • 1860’da Şinasi ve Agah Efendi’nin çıkarttığı “Tercuman-ı Ahval” adlı ilk özel gazete bu dönem ile birlikte oluşturulmuştur.
  • Batılı tarzda ilk eserler bu dönemde ortaya çıkmıştır.
  • Hak, adalet, özgürlük ve vatan kelimeleri bu dönemde ilk defa kullanılmaya başlanmıştır.
  • Yazarlar bu dönemde; yazı dilini halkın anlayacağı dile yakınlaştırmaya çalışmışlardır.
  • Tiyatro halkı aydınlatma amacı olarak kullanılmıştır.
  • Divan Edebiyatındaki bölüm güzelliğine karşın konu bütünlüğüne önem vermişlerdir.
  • Genel olarak toplumcu bir anlayış hakimdir.
  • Birinci Tanzimat ve İkinci Tanzimat olarak iki döneme ayrılır.

 

Tanzimat Döneminde İlkler:

İlk Yerli Roman: Şemsettin Sami  →  Taşşuk-ü Talat ve Fitnat

İlk Yerli Çeviri Roman: Yusuf Kamil Paşa  →  Fenelon’dan Telemak

İlk Edebi Roman: Namık Kemal  →  İntibah

İlk Tarihi Roman: Namuk Kemal  →  Cezmi

İlk Köy Romanı: Nabizade Nazım  →  Karabibik

İlk Psikolojik Roman: Mehmet Rauf  →  Eylül

İlk Yerli Tiyatro: Şinasi  →  Şair Evlenmesi

Sahnelenen İlk Tiyatro Eseri: Namık Kemal  →  Vatan Yahut Silistre

İlk Şiir Çevirisi: Şinasi  →  Tercuman-ı Ahval Mukaddimesi

İlk Atasözleri Kitabı: Şinasi  →  Durub-ı Emsal-i Osmaniye

İlk Hikaye Örneği: Ahmet Mithat Efendi  →  Letaif-i rivayat

Noktalama İşaretlerini İlk Kullanan Kişi  →  Şinasi

Batılı Anlamda İlk Hikaye Örneği: Sami Paşazade Sezai  →  Küçük Şeyler

 

 

Paylaş

Türk Edebiyatında Tanzimat Dönemi Özellikleri (1 Yorum)

Yorum Yaz

  1. İsmail dedi ki:

    Sağolasın reyiz